Muafiyet seçimi: primi düşürmek ne zaman mantıklı?

Bir sigorta teklifi alırken size sık sık iki seçenek sunulur: muafiyetsiz ve daha pahalı bir poliçe ya da belirli bir tutara kadar hasarı sizin üstlendiğiniz, daha ucuz bir poliçe. Doğru seçim; ne sıklıkla hasar beklediğinize, küçük hasarları kendi bütçenizden karşılayıp karşılayamayacağınıza ve prim farkının büyüklüğüne bağlıdır. Bu rehber muafiyetin türlerini, genel şartlardaki zorunlu muafiyetleri ve karar verirken kullanabileceğiniz basit bir hesabı anlatır.

Muafiyet nedir, nasıl yazılır?

Muafiyet, poliçede belirlenen bir tutara veya orana kadar olan zararın sigortacı tarafından ödenmemesidir. Kasko genel şartlarının A.6 maddesi bunu şöyle tarif eder: poliçede tespit olunan bir miktara veya hasar ile sigorta bedelinin belli bir oranına kadar olan zararın sigortacı tarafından tazmin edilmeyeceği kararlaştırılabilir ve bu muafiyetler en az 14 punto büyüklüğünde harflerle poliçeye yazılır. Diğer ürünlerde de muafiyet poliçenin ön yüzünde veya özel şartlarında gösterilir.

Muafiyet üç temel biçimde karşınıza çıkar:

• Sabit tutar: Her hasarda örneğin 5.000 TL sizin üzerinizde kalır.
• Yüzde: Hasarın ya da sigorta bedelinin belirli bir yüzdesi düşülür.
• Süre: Kâr kaybı gibi sigortalarda kaybın ilk belirli saatleri ödenmez.

Ayrıca muafiyetin tenzili mi tenzilsiz mi olduğu önemlidir. Tenzili muafiyette muafiyet tutarı her hasardan düşülür ve sigortacı yalnız aşan kısmı öder. Tenzilsiz muafiyette ise hasar belirli bir eşiği aşınca hasarın tamamı ödenir. Muafiyetin nasıl düşüleceği poliçede ayrıca belirtilir; aynı tutardaki iki muafiyet, bu ayrım nedeniyle çok farklı sonuçlar doğurabilir.

ŞemaAynı hasar, iki farklı muafiyet türü

• Tenzili muafiyet: Muafiyet her hasardan düşülür; Sigortacı yalnız aşan kısmı öder; Eşiğin altındaki hasar ödenmez
• Tenzilsiz muafiyet: Hasar eşiği aşarsa tamamı ödenir; Eşiğin altındaki hasar ödenmez; Hangisi olduğu poliçede yazılır

Genel şartlardaki zorunlu veya varsayılan muafiyetler

Bazı sigortalarda muafiyeti siz seçmezsiniz; genel şartlar belirler:

Sigorta	Muafiyet	Kaynak
DASK	Her hasarda sigorta bedelinin yüzde 2'si (tenzili)	Zorunlu Deprem Sigortası Genel Şartları
Makine kırılması	Aksine sözleşme yoksa her hasarın yüzde 20'si, poliçedeki asgari muafiyetten az olmamak kaydıyla	Genel Şartlar md. 14(c)
Emtia nakliyat	Kısmi hasarlarda aksine hüküm yoksa yüzde 3; büyük olaylarda uygulanmaz	Genel Şartlar md. 20
Kâr kaybı	Taraflarca kararlaştırılır; süre muafiyeti 72 saatten az olamaz	Genel Şartlar A.8
TARSİM ürünleri	Tarife ve talimatlarla belirlenir; muafiyeti geçmeyen hasar ödenmez	İlgili genel şartlar

DASK'taki yüzde 2'lik muafiyetin sizin konutunuz için ne anlama geldiğini DASK hasar ödemesi hesaplayıcısıyla görebilirsiniz. Örneğin 2.000.000 TL sigorta bedelli bir konutta her hasarda 40.000 TL sizin üzerinizde kalır.

Zorunlu muafiyetlerin pratikteki etkisi

DASK ve 72 saat kuralı: Zorunlu deprem sigortasında muafiyet her hasarda sigorta bedeli üzerinden hesaplanır; hasarın büyüklüğüne göre değişmez. Genel şartlara göre 72 saatlik dönem içinde meydana gelen bütün hasarlar tek hasar sayılır; bu nedenle art arda gelen sarsıntılarda muafiyet bir kez düşülür. Küçük hasarlarda muafiyet hasarın tamamını karşılayabileceği için, örneğin sıva çatlakları gibi hafif hasarlarda ödeme çıkmayabilir.

Makine kırılmasında yüzde 20: Genel şartlara göre aksine sözleşme yoksa her hasarın yüzde 20'si sigortalıda kalır; ancak bu tutar poliçede makine için yazılan asgari muafiyetten az olamaz. 100.000 TL'lik bir onarımda sigortalı en az 20.000 TL üstlenir; poliçedeki asgari muafiyet 30.000 TL ise 30.000 TL üstlenir. Bu oran teklif aşamasında pazarlık konusu yapılabilir, ancak düşük muafiyet daha yüksek prim demektir.

Kâr kaybında süre muafiyeti: Kâr kaybı sigortasında taraflar kaybın ilk belirli saatlerinin ödenmemesini kararlaştırabilir; bu süre 72 saatten az olamaz. Kısa süreli kesintileri kendi bütçesinden karşılayabilen işletmeler için süre muafiyeti primi düşürmenin bir yoludur.

Başabaş hesabı: muafiyet size kazandırır mı?

İsteğe bağlı muafiyetlerde karar için basit bir hesap yeterlidir:

1. Yıllık prim tasarrufu: Muafiyetsiz prim ile muafiyetli prim arasındaki fark.
2. Hasar başına cebinizden çıkacak tutar: Muafiyet tutarı; ortalama hasarınız muafiyetten küçükse hasarın kendisi.
3. Beklenen hasar sayısı: Son yıllardaki deneyiminize göre yılda kaç hasar bekliyorsunuz?
4. Net etki: Tasarruf − (beklenen hasar sayısı × hasar başına cepten çıkan tutar).

Net etki pozitifse muafiyetli poliçe beklenti olarak kârlıdır. Muafiyet–prim etkisi hesaplayıcımız bu hesabı yapar ve başabaş hasar sayısını, yani muafiyetin avantajlı olmaktan çıktığı yıllık hasar adedini gösterir.

Örnek: Muafiyetsiz kasko primi 30.000 TL, 7.500 TL muafiyetli primi 25.500 TL olsun. Tasarruf 4.500 TL'dir. Hasar başına cebinizden 7.500 TL çıkacağından başabaş noktası 4.500 ÷ 7.500 = 0,6 hasardır. Yani yılda ortalama bir hasardan azını bekliyorsanız, örneğin iki yılda bir, muafiyetli poliçe beklenti olarak avantajlıdır; her yıl en az bir hasar bekliyorsanız dezavantajlıdır.

Rakamların ötesinde dikkat edilecekler

• Nakit tampon: Muafiyet tutarını hasar anında rahatça ödeyebilecek misiniz? Beklenti hesabı olumlu olsa bile bu tutarı karşılamak sizi zorlayacaksa muafiyetsiz seçenek daha güvenlidir.
• Hangi teminatlara uygulandığı: Muafiyet bazen yalnız belirli teminatlara (örneğin cam veya mini onarım dışındaki hasarlara) uygulanır. Poliçenin ön yüzünü dikkatle okuyun.
• Eksik sigortayla birleşimi: Bedeli düşük tutulmuş bir poliçede önce orantı, sonra muafiyet uygulanır; iki etki birleşince tazminat beklenenden çok düşebilir. Ayrıntılar için eksik sigorta ve orantı kuralı rehberine bakın.
• Hasarsızlık ve prim geçmişi: Küçük hasarları kendi bütçenizden karşılamak, bazı ürünlerde gelecek yılların primini de etkileyebilir; bu etki şirketin tarifesine göre değişir.
• Zorunlu sigortalarda seçim yoktur: Trafik sigortasında sigortalıya uygulanan bir muafiyet seçeneği bulunmaz; DASK'ta ise yüzde 2 herkes için sabittir.

Teklifleri karşılaştırırken

Farklı muafiyet seçeneklerini karşılaştırırken yalnız prime değil, aynı teminat kapsamının korunup korunmadığına da bakın. Bazen muafiyetli teklif, yanında bazı ek teminatların da çıkarıldığı daha dar bir paket olarak sunulur. Karşılaştırmayı teminat tablosu aynı olan iki teklif arasında yapın ve muafiyetin her teminat için ayrı ayrı mı yoksa tek bir tutar olarak mı uygulandığını yazılı olarak teyit edin.

Karar özeti

Durumunuz	Eğilim
Nadiren hasar yaşıyorsunuz, nakit tamponunuz var	Muafiyetli poliçe
Sık küçük hasar yaşıyorsunuz	Muafiyetsiz veya düşük muafiyet
Muafiyet tutarını ödemek zor olur	Muafiyetsiz
Prim farkı çok küçük	Muafiyetsiz

Muafiyet kararınızı verdikten sonra poliçenizin ön yüzünde yazan tutarın teklifle aynı olduğunu kontrol edin; bunun için poliçe nasıl okunur rehberimizdeki listeyi kullanabilirsiniz.