Türkiye'de zorunlu sigortalar ve kimleri kapsar

Sigortaların çoğu isteğe bağlıdır; ancak bazı riskler, toplumun ya da üçüncü kişilerin korunması amacıyla kanun veya yönetmelikle zorunlu tutulmuştur. Zorunlu sigortaların ortak özelliği, zarar görenin tazminatını güvence altına almak ve bu güvencenin sigorta yaptırmakla yükümlü kişinin mali gücüne bağlı kalmamasını sağlamaktır. Bu rehber Türkiye'de uygulanan başlıca zorunlu sigortaları, kimleri kapsadıklarını ve temel özelliklerini özetler.

Bireyleri doğrudan ilgilendiren iki zorunlu sigorta

1. Zorunlu trafik sigortası. Karayolları Trafik Kanunu, motorlu araç işletenlerinin sorumluluğunu zorunlu mali sorumluluk sigortasıyla güvenceye almasını şart koşar. Sigorta, aracın üçüncü kişilere verdiği bedeni ve maddi zararları yönetmelikteki limitlere kadar karşılar; 2026'da maddi zararlarda araç başı limit 400.000 TL, bedeni zararlarda kişi başı limit 3.600.000 TL'dir. Prim, basamak sistemine ve SEDDK'nın belirlediği azami primlere göre hesaplanır. Ayrıntılar için trafik sigortası sayfamıza ve trafik sigortası limitleri rehberine bakabilirsiniz.

2. Zorunlu deprem sigortası (DASK). 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu kapsamındaki konutlar için zorunludur. Tapuya kayıtlı ve özel mülkiyete tabi taşınmazlar üzerindeki meskenler, bu binalardaki dükkân ve büro olarak kullanılan bağımsız bölümler kapsamdadır. Prim resmî tarifeyle hesaplanır; teminat yalnız binayı ve azami teminata kadar korur. Ayrıntılar DASK sayfamızda ve DASK nasıl yaptırılır rehberindedir.

ŞemaHerkesi ilgilendiren iki zorunlu sigorta

• Trafik sigortası: Motorlu araç işletenleri; Üçüncü kişilere verilen zararlar; Yönetmelikteki limitlere kadar
• DASK: 6305 sayılı Kanun kapsamındaki konutlar; Yalnız bina; Azami teminata kadar

Meslek ve faaliyete bağlı zorunlu sigortalar

Sigorta	Kimin için?	Neyi karşılar?
Zorunlu koltuk ferdi kaza	4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'na göre yetki belgeli yolcu taşımacıları	Yolcuların kaza sonucu ölüm, sürekli sakatlık ve tedavi giderleri
Tıbbi kötü uygulama	1219 sayılı Kanun Ek 12. madde uyarınca tabip, diş tabibi ve uzman hekimler	Mesleki faaliyetten doğan tazminat talepleri
Tehlikeli maddeler ve tehlikeli atık	Tehlikeli madde ve atıkla faaliyet gösteren işletmeler	Üçüncü kişilere ve çevreye verilen zararlardan doğan sorumluluk
Özel güvenlik	5188 sayılı Kanun kapsamındaki özel güvenlik şirketleri ve birimleri	Özel güvenlik görevlilerinin faaliyetinden doğan zararlar
Maden çalışanları ferdi kaza	Maden işletmelerinde çalışanlar	Kaza sonucu ölüm ve sürekli sakatlık
Kıyı tesisleri deniz kirliliği	5312 sayılı Kanun kapsamındaki kıyı tesisleri	Petrol ve zararlı maddelerle deniz kirliliğinden doğan sorumluluk
Deniz araçları mali sorumluluk	Ticari amaçla yolcu taşıyan deniz araçlarının işleten veya donatanları	Yolcuların ve üçüncü kişilerin bedeni ve maddi zararları
Tüp gaz sorumluluk	LPG tüpleyen firmalar	Tüplerin infilakı, gaz kaçırması veya yangından doğan bedeni ve maddi zararlar
Zorunlu sertifika mali sorumluluk	Elektronik sertifika hizmet sağlayıcıları	Elektronik İmza Kanunu'ndan doğan yükümlülüklerin ihlali

Bunların yanında, Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu'nca yetkilendirilen bağımsız denetim kuruluşları ve denetçiler için ilgili düzenlemeye bağlı olarak bağımsız denetçilik mesleki sorumluluk sigortası düzenlenir.

Zorunlu sigortaların ortak özellikleri

Zarar görene karşı güçlü koruma. Zorunlu sorumluluk sigortalarında sigortacı, sigortalıya karşı ifa borcundan kurtulmuş olsa bile zarar görene karşı sigorta miktarına kadar ödeme yapar ve sonra sigortalısına rücu eder. Örneğin trafik sigortasında tazminatı azaltan veya kaldıran hâller zarar görene karşı ileri sürülemez. Tıbbi kötü uygulama sigortasında da sözleşmenin sona ermesi, zarar görene karşı ancak sigortacının bunu yetkili mercilere bildirmesinden bir ay sonra hüküm doğurur.

Doğrudan başvuru hakkı. Zarar gören, sigortalıya başvurmadan doğrudan sigortacıya başvurabilir. Trafik sigortasında zarar gören, dava açmadan önce belgelerle sigortacıya yazılı başvurmak zorundadır; sigortacı 15 gün içinde cevap vermezse dava veya tahkim yolu açılır.

Güvence Hesabı. 5684 sayılı Kanun'un 14. maddesiyle kurulan Güvence Hesabı; sigortalının tespit edilemediği kazalarda bedensel zararlar, sigortasız araçların neden olduğu bedensel zararlar, sigorta şirketinin ruhsatının iptali veya iflası hâlinde ödenmesi gereken maddi ve bedensel zararlar gibi durumlarda devreye girer. Hesap, Karayolları Trafik Kanunu ve Karayolu Taşıma Kanunu ile ihdas edilen zorunlu sorumluluk sigortaları ile Kanunda sayılan diğer zorunlu sigortalar için kurulmuştur. Gelirleri, şirketlerin ve sigorta ettirenlerin bu sigortaların primlerinden ödediği katılma paylarından oluşur.

Tahkime erişim. Sigorta Tahkim Komisyonu'na göre zorunlu sigortalarda, şirketin tahkim sistemine üye olup olmadığına bakılmaksızın 18 Nisan 2013'ten sonra ortaya çıkan uyuşmazlıklar için başvurulabilir. İsteğe bağlı sigortalarda ise şirketin üye olması gerekir. Başvuru için Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvuru rehberine bakabilirsiniz.

Zorunlu sigortalarda fiyat nasıl belirlenir?

Zorunlu olmak, fiyatın her üründe devlet tarafından belirlendiği anlamına gelmez. DASK'ta prim, Zorunlu Deprem Sigortası Tarife ve Talimatı'ndaki oranlarla hesaplanır ve hangi yetkili şirketten alınırsa alınsın aynıdır. Trafik sigortasında ise SEDDK araç grubu ve kullanım türüne göre azami primleri belirler; şirketler bu tavanın altında serbestçe fiyat verebilir, basamak sistemi de geçmiş hasar kaydınıza göre indirim veya artırım uygular. Diğer zorunlu sigortalarda tarife ve teminat tutarları ilgili mevzuatta ya da tarife ve talimatlarda belirlenir. Bu nedenle zorunlu bir sigortayı yaptırırken bile, fiyatın tarifeye mi yoksa şirketin teklifine mi dayandığını öğrenmek ve gerektiğinde birden fazla teklif almak anlamlıdır.

Zorunlu sigortanın yetmediği yerler

Zorunlu sigortalar, kanunun öngördüğü asgari korumayı sağlar; tüm riskleri karşılamaz. Trafik sigortası kendi aracınızın hasarını karşılamaz ve limitleri aşılabilir; bunun için kasko ve İMM gerekir. DASK eşyayı ve bina değerinin azami teminatı aşan kısmını karşılamaz; bunun için konut sigortasındaki deprem teminatı gerekir. Tıbbi kötü uygulama sigortası limitlerini aşan talepler için hekimler isteğe bağlı mesleki sorumluluk sigortasını değerlendirebilir. Zorunlu sigortayı “yasal bir formalite” olarak değil, üzerine ek koruma katmanları eklenecek bir temel olarak görmek gerekir.

Kontrol listesi

• Konutunuz için geçerli bir DASK poliçesi var mı? Yenileme tarihini biliyor musunuz?
• Aracınızın trafik sigortası bitiş tarihinden önce yenilendi mi? Gecikmenin maliyeti için trafik sigortası geç yenilenirse ne olur rehberine bakın.
• Mesleğiniz veya işletmeniz için zorunlu bir sorumluluk sigortası öngörülüyor mu?
• Zorunlu sigortanın limitleri, olası zararlarınızı karşılamaya yetiyor mu?