Sigorta ettiren, sigortalı ve lehtar farkı

Bir poliçeye baktığınızda birden fazla kişi adı görebilirsiniz: primi ödeyen, sigortanın koruduğu ve tazminatı alacak olan kişiler her zaman aynı değildir. Bu ayrım özellikle hasar anında önem kazanır; çünkü tazminatı kimin talep edebileceği, bildirimleri kimin yapacağı ve beyan yükümlülüğünün kime ait olduğu bu rollere göre belirlenir. Bu rehber üç temel rolü, yani sigorta ettiren, sigortalı ve lehtarı, ve bunlara eklenen dain-i mürtehin gibi diğer tarafları anlatır.

Üç rolün kısa tanımı

Rol	Kimdir?	Temel hak ve yükümlülüğü
Sigorta ettiren	Sigortacıyla sözleşmeyi yapan ve primi ödemekle yükümlü kişi	Prim ödeme, beyan ve bildirim yükümlülükleri
Sigortalı	Menfaati sigortalanan, riskin şahsında veya malında gerçekleştiği kişi	Zarar sigortalarında tazminatı isteme hakkı
Lehtar	Can sigortalarında sigorta bedelini almak üzere atanan kişi	Riziko gerçekleşince bedeli talep hakkı

Günlük hayatta çoğu poliçede bu üç rol aynı kişide birleşir: kendi aracınıza kasko yaptırdığınızda hem sigorta ettiren hem sigortalısınızdır. Ayrım, rollerin farklı kişilere dağıldığı durumlarda önem kazanır.

ŞemaAynı poliçede üç ayrı rol

• Sigorta ettiren: Sözleşmeyi yapar; Primi öder
• Sigortalı: Sigortalanan menfaatin sahibi; Can sigortasında hayatı sigortalanan
• Lehtar: Sigorta bedelini alır; Can sigortalarına özgü rol

Başkası lehine sigorta

TTK md. 1454'e göre sigorta ettiren, üçüncü bir kişinin menfaatini, onun adını belirterek veya belirtmeyerek sigorta ettirebilir. Bu durumda sözleşmeden doğan haklar sigortalıya aittir ve sigortalı, aksine sözleşme yoksa tazminatın ödenmesini sigortacıdan isteyebilir ve onu dava edebilir. Tereddüt hâlinde sigorta ettirenin, üçüncü kişinin temsilcisi olarak değil, kendi adına ama onun lehine hareket ettiği kabul edilir. “Kimin olacaksa onun lehine” şeklinde, sigortalının açık bırakıldığı sözleşmeler de yapılabilir.

Tipik örnekler:

• Kiracının yaptırdığı DASK: DASK'ın açıklamasına göre kiracı kendi adına poliçe yaptıramaz; ancak ev sahibi adına sigorta ettiren olarak yaptırabilir. Tazminat her durumda tapudaki hak sahibine ödenir.
• Şirketin çalışanları için yaptırdığı grup sağlık sigortası: Sigorta ettiren işveren, sigortalılar çalışanlardır.
• Ebeveynin çocuğu için yaptırdığı sağlık sigortası: Primi ödeyen ebeveyn, sigortalı çocuktur.

Kanun, sigorta ettirenin bilgisine ve davranışına sonuç bağladığı durumlarda, sigortadan haberi olması şartıyla sigortalının ve can sigortalarında lehtarın bilgisini ve davranışını da dikkate alır (TTK md. 1412). Yani sağlık geçmişini bilen sigortalının bildirmediği bir husus, sigorta ettiren bilmese bile sonuç doğurabilir.

Başkası lehine sigortada prim borcu için sigorta ettiren aleyhine yapılan takip sonuçsuz kalırsa, zarar sigortalarında sigortalı, can sigortalarında lehtar, sigortacının bildirimi üzerine primi ödemeyi üstlenerek sözleşmeyi sürdürebilir (TTK md. 1431).

Lehtar: can sigortalarının özel rolü

Lehtar, özellikle hayat sigortası ve ferdi kaza sigortasında önemlidir. Hayat sigortası genel şartlarına göre:

1. Sigorta ettiren, sözleşme yapılırken veya sonradan bir veya birden fazla gerçek veya tüzel kişiyi lehtar atayabilir ve paylarını belirleyebilir.
2. Lehtarın, sigortalının hayatının devamında menfaati bulunmalıdır; ölüm sigortasında bedel mutat cenaze giderlerini aşıyorsa sigortalının yazılı izni gerekir.
3. Lehtar değişikliği sigortacının iznine bağlı değildir, ancak sigortacıya bildirilir. Bildirilmezse sigortacı iyiniyetle yaptığı ödemeyle borcundan kurtulur.
4. Değiştirme hakkından vazgeçildiği poliçeye yazılır ve poliçe lehtara teslim edilirse lehtar kural olarak değiştirilemez.
5. Birden fazla lehtar pay belirtilmeden atanmışsa eşit hak sahibidir.
6. Lehtar atanmamışsa talep hakkı sigorta ettirene, onun vefatında mirasçılarına geçer.
7. Mirasın reddi, lehtarın sigorta bedelini talep hakkını etkilemez.

Son madde pratikte çok önemlidir: borçları nedeniyle mirası reddeden bir aile, lehtar olarak atandıysa hayat sigortası bedelini yine de alabilir. Lehtar sigortalıyı öldürür veya öldürülmesine iştirak ederse bedeli talep hakkını kaybeder ve bedel mirasçılara ödenir.

Dain-i mürtehin ve rehinli alacaklı

Konut veya taşıt kredisinde sıkça karşılaşılan dain-i mürtehin, sigortalı mal üzerinde rehin hakkı bulunan alacaklıdır. TTK md. 1456'ya göre sınırlı ayni hakla yüklü bir malın malikine ait menfaat sigortalandığında ayni hak sahibinin hakkı tazminat üzerinde de devam eder. Sigortacıya bu hak bildirilmişse veya sicilde görünüyorsa sigortacı, ayni hak sahibinin izni olmadan tazminatı sigortalıya ödeyemez. İstisna olarak, malın onarımı veya eski hâline getirilmesi amacıyla ve teminat gösterilmesi şartıyla ödeme sigortalıya yapılabilir.

Sözleşme feshedilirse sigortacı durumu 15 gün içinde ayni hak sahiplerine bildirir ve sözleşme onlar bakımından 15 gün daha geçerli kalır; bu sürede devam etmek istediğini bildiren ayni hak sahibinin talebi haklı bir neden olmadıkça reddedilemez. Kredi bağlantılı sigortalardaki haklarınız için kredi çekerken yapılan sigortalar rehberine bakabilirsiniz.

Ortak mülkiyet ve haciz

Bir malın yalnız bir kısmında menfaati olan kişi, örneğin üç kardeşin ortak mülkiyetindeki bir daireyi tek başına sigortalatan kardeş, kendi payından fazlasını da sigortalattıysa, fazla kısım aynı menfaate sahip diğer ortaklar lehine yapılmış sayılır (TTK md. 1455). Böylece hasarda diğer ortakların payı da korunmuş olur.

Sigortalı mal haczedilirse, sigortacı zamanında bilgilendirilmek şartıyla tazminatı icra müdürlüğüne ödeyerek borcundan kurtulur. İcra memuru haciz sırasında malın sigortalı olup olmadığını sorar ve sigortalıysa sigortacıya, tazminatın ancak icra müdürlüğüne ödenmesiyle borçtan kurtulacağını ihtar eder (TTK md. 1457). Bu kurallar, tazminatın kime ödeneceğinin yalnız poliçedeki isimlere değil, mal üzerindeki haklara da bağlı olduğunu gösterir.

Kefalet sigortasındaki farklı yapı

Kefalet sigortası bu rollerin alışılmış dağılımını tersine çevirir: sigorta ettiren borçludur, ama korunan taraf poliçede lehdar olarak gösterilen alacaklıdır. Sigortacı lehdara ödeme yaptıktan sonra ödediğini sigorta ettirenden geri alır. Bu nedenle kefalet sigortasında lehdar, can sigortalarındaki lehtardan farklı olarak, borcun ifa edilmemesine karşı güvence altına alınan kişidir.

Hasar anında kim ne yapar?

• Bildirim: Genel şartların çoğu bildirim yükümlülüğünü sigorta ettirene ve sigortalıya birlikte yükler.
• Tazminat talebi: Zarar sigortalarında sigortalı, can sigortalarında lehtar ya da hak sahipleri talep eder.
• Belgeler: Hayat sigortasında hak sahipleri vukuatlı nüfus kayıt örneği, ölüm belgesi ve lehtar atanmamışsa mirasçılık belgesini sunar.

Poliçenizdeki rollerin doğru yazıldığını kontrol etmek için poliçe nasıl okunur rehberimizdeki listeyi kullanabilirsiniz.