Sigortacı tazminatı ne zaman ödemek zorunda?

Hasar dosyanızı açtınız, eksper geldi, belgeleri verdiniz; peki sigortacının ödeme için ne kadar süresi var? Bu sorunun cevabı Türk Ticaret Kanunu'nun 1427. maddesinde ve her ürünün genel şartlarında yer alır. Kanun, sigortacıya araştırma yapması için makul bir süre tanır ama bu sürenin sonsuza kadar uzamasına da izin vermez: belirli bir tarihten sonra tazminat borcu kendiliğinden muaccel, yani ödenmesi istenebilir hâle gelir ve sigortacı temerrüde düşer. Bu rehber, genel kuralı ve en yaygın sigortalardaki özel süreleri özetler.

Genel kural: 45 gün ve yüzde 50 avans

TTK md. 1427'ye göre sigorta tazminatı veya bedeli, rizikonun gerçekleşmesini müteakip ve rizikoyla ilgili belgelerin sigortacıya verilmesinden sonra, sigortacının edimine ilişkin araştırmaları bitince ve her hâlde ihbardan kırk beş gün sonra muaccel olur. Can sigortalarında bu süre on beş gündür. Sigortacıya yüklenemeyen bir kusur nedeniyle inceleme gecikmişse süre işlemez; örneğin sizden istenen bir belgeyi geç verdiyseniz gecikme sizin hesabınıza yazılır.

Araştırmalar ihbardan başlayarak üç ay içinde tamamlanamamışsa sigortacı, tarafların mutabakatı veya anlaşmazlıkta mahkemece yaptırılacak ön ekspertiz sonucuna göre süratle tespit edilecek hasar miktarının en az yüzde ellisini avans olarak öder. Bu avans, nihai tazminattan mahsup edilir. Bu hükümler sigorta ettiren aleyhine değiştirilemez (TTK md. 1452).

Borç muaccel olunca sigortacı ihtara gerek kalmaksızın temerrüde düşer ve sigortacının temerrüt faizi ödeme borcundan kurtulmasını öngören sözleşme hükümleri geçersizdir. Yani 45. günden sonra ödenmeyen tazminat için, ayrıca ihtarname çekmenize gerek olmadan faiz işlemeye başlar.

ŞemaÖdeme süresi ne zaman işler? (TTK md. 1427)

1. İhbar: Yazılı yapın, tarihini belgeleyin
2. Araştırma: Sigortacı belgeleri ve zararı inceler
3. 45 gün: Tazminat her hâlde ihbardan 45 gün sonra muaccel
4. 3 ay: Araştırma bitmediyse en az yüzde 50 avans

Ürünlere göre ödeme süreleri

Sigorta	Genel şartlardaki süre
Kasko	Belgelerin eksiksiz verilmesi ve eksper raporunun tesliminden itibaren en geç 10 iş günü; her hâlde ihbardan 45 gün sonra muaccel
Trafik sigortası	Gerekli tüm belgelerin sigortacıya iletilmesinden itibaren 8 iş günü
DASK	Kesinleşen tazminat, takip eden bir ay içinde
Hayat sigortası	Belgeler eksiksiz verilip araştırma bitince, her hâlde ihbardan 15 gün içinde
Mesleki, ürün ve tıbbi kötü uygulama sorumluluk	Her hâlde bildirimden 45 gün sonra muaccel; üç ayda yüzde 50 avans
Kâr kaybı	Sorumlu olunan tazminat süresinin bitiminden itibaren en geç 30 gün
TARSİM bitkisel ürün ve büyükbaş hayvan	Hasar dosyası tamamlandıktan sonra en geç 30 gün
Borç ödeme	Belgelerin iletilmesinden sonra 30 günde değerlendirme, izleyen 5 iş gününde ödeme

Kaskoda ayrıca sigortacı, hasar ihbarı üzerine üç iş günü içinde, poliçe metninde yer vermediği ek belgeleri size yazılı olarak bildirmek zorundadır. Trafik sigortasında sigortacının yeni bir belgeyi haklı olarak talep etmesi hâlinde sekiz iş günlük süre, bu belgenin iletilmesinden sonra başlar; sigortacı hak sahibinden yalnız tazminat hakkını etkileyen bilgi ve belgeleri isteyebilir.

Süre ne zaman başlar?

Sürelerin çoğu iki farklı olaya bağlanır: ihbar tarihi ve belgelerin eksiksiz teslimi. 45 günlük azami süre ihbardan işler; kasko ve trafikteki kısa süreler ise belgelerin tamamlanmasından sonra başlar. Bu nedenle:

1. İhbarı yazılı yapın ve tarihini belgeleyin.
2. Sigortacının istediği belgelerin listesini yazılı olarak isteyin; kaskoda şirket bunu üç iş günü içinde bildirmek zorundadır.
3. Belgeleri tek seferde, teslim tarihini kanıtlayacak şekilde verin.
4. Eksper raporunun teslim tarihini öğrenin; kaskodaki 10 iş günü bu tarihten işler.

Sigortacı inceleme sürecinde sizden sürekli yeni belge istiyorsa, bunların tazminat hakkınızı etkileyip etkilemediğini sorgulamak hakkınızdır. Belgenin makul olmadığını düşünüyorsanız itirazınızı yazılı yapın.

Sigortacı öderken neleri düşebilir?

Ödeme süresinin yanında tutarın nasıl hesaplandığı da önemlidir. Sigortacı, taksitle ödenmesi kararlaştırılan primlerde riziko gerçekleşince muaccel olan prim taksitlerini tazminattan düşebilir (TTK md. 1431). Poliçedeki muafiyet, sovtaj değeri ve varsa eksik sigorta orantısı da tazminatı azaltır. DASK'ta her hasarda sigorta bedelinin yüzde 2'si tenzili muafiyet olarak düşülür; kendi dosyanız için DASK hasar ödemesi hesaplayıcısını kullanabilirsiniz.

Örnek hesap

Bir kasko hasarını 3 Mart'ta ihbar ettiğinizi, sigortacının istediği son belgeyi 10 Mart'ta verdiğinizi ve eksper raporunun 14 Mart'ta teslim edildiğini düşünelim. Kasko genel şartlarına göre sigortacının incelemesini tamamlayıp ödemeyi yapması için rapor tesliminden itibaren en geç 10 iş günü vardır; bu süre hafta sonları hariç tutularak hesaplanır. Bundan bağımsız olarak TTK'daki 45 günlük üst sınır 3 Mart'tan işler: şirket hangi gerekçeyle olursa olsun, kendisine yüklenebilecek bir gecikme varsa, 17 Nisan'dan itibaren temerrüde düşmüş sayılır. Araştırma 3 Haziran'a kadar tamamlanmazsa en az yüzde 50 avans isteme hakkınız doğar.

Bu hesaplar genel şartlardaki ve Kanundaki sürelerin nasıl birlikte çalıştığını gösterir. Sigortacının beklemeye haklı sebebi varsa, örneğin sizden beklenen bir belge eksikse, süre işlemez; bu yüzden belge teslimini her zaman belgelemek önemlidir.

Kısmi ödemeden sonra poliçe ne olur?

Sorumluluk sigortaları dışındaki sigortalarda, aksine sözleşme yoksa sigorta süresi içinde yapılan kısmi tazminat ödemeleri sigorta bedelinden düşülür (TTK md. 1428). Örneğin 500.000 TL bedelli bir konut poliçesinden 80.000 TL ödeme aldıysanız, poliçenin kalan süresi için bedel 420.000 TL olur; elektronik cihaz sigortası gibi bazı genel şartlar, gün esasına göre ek prim ödenerek bedelin eski tutara çıkarılmasına izin verir. Kısmi zararda taraflar sözleşmeyi feshedebilir; ancak sigortacı bu hakkı ancak kısmi tazminatı ödedikten sonra kullanabilir.

Ödeme gecikirse ne yapabilirsiniz?

• Önce yazılı hatırlatma: Dosya numarasıyla birlikte, ihbar ve belge teslim tarihlerini belirterek şirkete yazın.
• Temerrüt faizi: 45 günlük süre dolduysa borç muaccel olmuştur; faiz talebinizi de yazınızda belirtin.
• Avans talebi: Araştırma üç ayı geçtiyse en az yüzde 50 avans isteyin.
• Tahkim veya şikâyet: Şirket 15 iş günü içinde yazılı cevap vermezse Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvurabilirsiniz. Yollar için sigorta şikâyet kanalları rehberine bakın.

Sigorta sözleşmesinden doğan istemler, alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde rizikonun gerçekleştiği tarihten itibaren altı yıl içinde zamanaşımına uğrar (TTK md. 1420). Ödeme beklerken bu süreleri de gözden kaçırmayın.