Poliçe iptali ve prim iadesi nasıl işler?

Aracınızı sattınız, evinizi taşıdınız ya da başka bir şirketten daha uygun bir teklif aldınız; poliçenizi vadesinden önce sonlandırmak istiyorsunuz. Bu durumda iki soru öne çıkar: sözleşmeyi nasıl sona erdirebilirim ve ödediğim primin ne kadarını geri alırım? Türk Ticaret Kanunu genel çerçeveyi çizer, genel şartlar ise ürün bazında ayrıntıları belirler. Bu rehber en sık karşılaşılan durumları ve prim iadesinin nasıl hesaplandığını anlatır.

Temel kural: işlemeyen günlerin primi iade edilir

TTK md. 1419'a göre sigorta sözleşmesi sona erdiği takdirde, Kanunda aksi öngörülmemişse işlemeyen günlere ait ödenmiş primler sigorta ettirene geri verilir. Bu, prim iadesi konusundaki ana ilkedir ve sigorta ettiren aleyhine değiştirilemez (TTK md. 1452).

Hesap çoğu genel şartta gün esasına göre yapılır: yıllık prim 365 güne bölünür ve kullanılmayan gün sayısıyla çarpılır. Formül şöyledir:

İade = Yıllık prim × (Kalan gün ÷ Toplam poliçe günü)

Örnek	Değer
Yıllık kasko primi	24.000 TL
Poliçe süresi	365 gün
Kullanılan süre	120 gün
Kalan süre	245 gün
Gün esasına göre iade	24.000 × 245 ÷ 365 ≈ 16.110 TL

Kendi poliçeniz için prim iadesi hesaplayıcısını kullanabilirsiniz. Hesaplayıcı gün esasını uygular; poliçenizde farklı bir yöntem varsa sonuç değişebilir.

Bazı eski genel şartlarda, sözleşmeyi sigorta ettiren feshettiğinde gün esası yerine kısa süre esası öngörülür; örneğin elektronik cihaz ve makine kırılması sigortası genel şartlarında sigortacının feshinde gün esası, sigorta ettirenin feshinde kısa müddet esası uygulanacağı yazar. Kısa süre esasında iade gün esasına göre daha düşük olur. Poliçenizin genel şartlarında hangi yöntemin geçtiğini kontrol edin.

ŞemaGün esasıyla iade: 24.000 TL yıllık prim, 120 gün kullanıldı

• Yıllık prim: 24.000 TL
• Kullanılan 120 gün: 7.890 TL
• İade: kalan 245 gün: 16.110 TL

Durum durum sona erme ve iade

Araç satışı (kasko): Kasko genel şartlarına göre menfaat sahibinin ilgili mevzuata uygun olarak değişmesiyle sözleşme o anda kendiliğinden feshedilmiş olur; feshin hüküm ifade ettiği tarihe kadar geçen sürenin primi gün esasına göre hesaplanır ve fazlası sigorta ettirene geri verilir. Poliçenin yeni malikle devamı da ayrıca kararlaştırılabilir. Satış sonrasında ayrıca başvuru yapıp iadenin hesabını isteyin.

Konut ve işyeri (yangın) sigortası: Yangın sigortası genel şartlarına göre menfaat sahibi değişirse sigorta devam eder ve hak ve borçlar yeni hak sahibine geçer; ancak değişiklik 15 gün içinde sigortacıya bildirilmelidir. Sigortacı ve yeni hak sahibi, öğrendikleri tarihten itibaren sekiz gün içinde sözleşmeyi feshedebilir; bu durumda gün esasına göre hesaplanan fazla prim yeni hak sahibine iade edilir.

DASK: Konut satıldığında zorunlu deprem sigortası tapudaki tescil tarihinde sona erer; satıcının poliçesinde kullanılmayan günlerin primi başvuru üzerine iade edilir. Yanlışlıkla aynı bağımsız bölüm için ikinci bir poliçe düzenlendiği belgelendirilirse bu poliçe başlangıcından itibaren iptal edilir ve primin tamamı iade edilir. Ayrıntılar için DASK nasıl yaptırılır rehberine bakabilirsiniz.

Özel ve tamamlayıcı sağlık sigortası: SEDDK'nın bilgilendirme rehberine göre poliçenin düzenlendiği tarihten itibaren ilk 30 gün içinde iptal talep eder ve bu sürede tazminat almamışsanız primler kesintisiz olarak 5 iş günü içinde iade edilir. 30 günden sonraki iptallerde şirketin hak etmediği prim, sözleşme özel şartlarına göre 5 iş günü içinde iade edilir.

Hayat sigortası: Genel şartlara göre sigorta ettiren, sigortacının cayma hakkını bildirmesinden itibaren 15 gün içinde sözleşmeden cayabilir. En az bir yıldır yürürlükte olan ve bir yıllık primi ödenmiş sözleşmelerde ise sigortadan ayrılarak tarife teknik esaslarına göre hesaplanan ayrılma değerini alabilirsiniz.

Seyahat sağlık sigortası: Seyahate gidemezseniz poliçe başlangıcından en geç 24 saat önce haber verip poliçeyi iade ederek ödediğiniz primi geri alırsınız.

Trafik sigortası: Zorunlu trafik sigortasının vade sonundan önce sonlandırılmasının usul ve esasları SEDDK tarafından belirlenir. Mevcut poliçenin bitiminden 14 gün öncesinden itibaren yeni dönem için teklif alınabilir ve mükerrer sözleşme düzenlenebilir. Araç satışında yeni malikin kendi poliçesini yaptırması gerekir.

Sigortacının sorumluluğu başlamadan vazgeçmek

TTK md. 1430'a göre sigorta ettiren, sigortacının sorumluluğu başlamadan önce kararlaştırılmış primin yarısını ödeyerek sözleşmeden cayabilir. Kısmi caymada ödenmesi gereken prim, cayılan kısma ilişkin primin yarısıdır. Aksine sözleşme yoksa sigortacının sorumluluğu primin veya ilk taksidin ödenmesiyle başlar (TTK md. 1421).

Kanunun tanıdığı diğer fesih hakları

TTK, bazı özel durumlarda sigorta ettirene ek fesih hakları tanır. Sigortacı, teminatın kapsamında değişiklik yapmadan poliçedeki ayarlama şartına dayanarak primi yükseltirse, bildirimi aldığınız tarihten itibaren bir ay içinde sözleşmeyi feshedebilirsiniz (TTK md. 1414). Sigortacının konkordato ilan etmesi ya da ilgili branştaki ruhsatının iptal edilmesi gibi olağanüstü durumlarda da bu olguları öğrendiğiniz tarihten itibaren bir ay içinde fesih hakkınız vardır (TTK md. 1413). Kısmi bir hasardan sonra taraflar sözleşmeyi feshedebilir; ancak sigortacı bu hakkı kısmi tazminatı ödedikten sonra kullanabilir (TTK md. 1428). Bu hâllerin tamamında işlemeyen günlerin primi iade edilir.

Primi ödemezseniz

Poliçeyi aktif olarak iptal etmeden primi ödemeyi bırakmak, iade açısından belirsizlik yaratır. TTK md. 1434'e göre ilk taksit veya tek seferde ödenecek prim zamanında ödenmezse sigortacı üç ay içinde sözleşmeden cayabilir; üç ay içinde dava veya takip yoluyla istenmemişse sözleşmeden cayılmış sayılır. Sonraki taksitlerden biri ödenmezse sigortacı on günlük süre veren bir ihtar gönderir; süre sonunda ödeme yapılmazsa sözleşme feshedilmiş olur. Birçok genel şartta ayrıca taksit ödenmezse teminatın belirli bir süre sonra durduğu da düzenlenmiştir. Sözleşmeyi sonlandırmak istiyorsanız bunu yazılı bildirimle yapmak, hem iade hesabını netleştirir hem de gereksiz takip masraflarının önüne geçer.

İade sürecinde dikkat edilecekler

1. Fesih talebinizi yazılı yapın ve feshin hüküm doğuracağı tarihi netleştirin.
2. Araç veya konut satışında satış belgesini ya da tapu kaydını ekleyin.
3. Poliçe süresince hasar ödemesi aldıysanız, bazı genel şartların kısmi hasar sonrası fesihte farklı hesap öngördüğünü dikkate alın.
4. Kredi kartına taksitli ödenen primlerde, ödenmemiş taksitlerin iadeden mahsup edilebileceğini unutmayın.
5. İade makul sürede yapılmazsa sigorta şikâyet kanalları rehberindeki yolları kullanın.